JANUSZ KORCZAK

…kocham Wisłę warszawską i oderwany od Warszawy odczuwam żrącą tęsknotę.
Warszawa jest moja i ja jestem jej.
Powiem więcej: jestem nią.
Razem z nią cieszyłem się i smuciłem, jej pogoda była moją pogodą, jej deszcze i błoto moim też.
Z nią razem wzrastałem. […] Warszawa była terenem czy warsztatem mojej pracy, tu miejsca postoju, tu groby.

Janusz Korczak

Janusz Korczak/Henryk Goldszmit (urodzony w Warszawie, 22 VII 1878/79?; zamordowany w niemieckim obozie śmierci, w Treblince, 5/6? VIII 1942) – lekarz, wychowawca, pisarz, społecznik, „opiekun spolegliwy”, myśliciel; całe życie związany serdecznie z rodzinnym miastem. Po studiach na Uniwersytecie Warszawskim pracował jako lekarz w Szpitalu dziecięcym im. Bersonów i Baumanów (1905-12). Kierował Domem Sierot dla dzieci żydowskich (1912-1942), współtworzył Nasz Dom (w 1919 w Pruszkowie, od 1928 w Warszawie) dla dzieci polskich, w których to placówkach realizowano jego autorski system wychowawczy, a także program badań nad rozwojem i życiem społecznym wychowanków. Członek wielu towarzystw społecznych i oświatowych; wykładowca w seminariach i wyższych uczelniach, popularny prelegent; biegły sądowy w sprawach dotyczących dzieci. Założył eksperymentalną gazetę dziecięcą „Mały Przegląd” (1926-1939); współpracował, pod pseudonimem Stary Doktór, z radiem (l934-36, 1938-39).

Na dorobek pisarski Korczaka (literacki, publicystyczny i naukowy; zadebiutował w prasie w 1896, ostatnie zapiski notował 4 VIII 1942), adresowany do dorosłych i dzieci, składa się ponad 20 książek, ponad 1400 tekstów drukowanych w około 100 pismach, cenne inedita (ok. 200, m.in. pisany w getcie pamiętnik).

Przynależny do pokoleniowej formacji „niepokornych” inteligentów warszawskich, których aktywność społeczno-edukacyjna w czasie zaborów łączyła się z walką niepodległościową, świadek i uczestnik historycznych zdarzeń – wojen i rewolucji (wojna japońsko-rosyjska i rewolucja 1905-6 roku; I wojna światowa i rewolucja w Rosji, 1914-18; wojna polsko-bolszewicka, 1919-20; II wojna), zmobilizowany do carskiej armii przewędrował Europę środkową i wschodnią i dotarł aż do Mandżurii. W podróżach po wiedzę poznał także Szwajcarię, Niemcy, Francję, Anglię; w latach 30. dwukrotnie odwiedził Palestynę, zafascynowany świętą ziemią trzech religii (sam głęboko religijny, choć nie związany z konkretnym wyznaniem) oraz ruchem na rzecz odrodzenia narodowego Żydów i doświadczeniami kibucowymi.

Poczuwał się do podwójnej przynależności kulturowej i narodowej, jako Żyd-Polak czynnie działał w obrębie obu społeczności, ale również na rzecz ich zbliżenia.

Badacz i odkrywca świata dzieci, trybun walki o ich prawa, praktyk i teoretyk wychowania; symboliczna postać oporu cywilnego w czasach Zagłady; autorytet moralny, łączący i współcześnie ludzi ponad podziałami – „człowiek ludzkości”.